Hồi Giáo Là Gì? Người Hồi Giáo Thờ Ai? Hiểu Đúng Về Đạo Islam

Khi nhắc đến Hồi giáo, nhiều người Việt Nam thường liên tưởng ngay đến Trung Đông, các nhà thờ Hồi giáo với mái vòm và tháp cao, tháng Ramadan hay những người hành hương quanh Kaaba tại Mecca. Tuy nhiên, không ít người vẫn chưa thực sự hiểu Hồi giáo là gì, người Hồi giáo thờ ai và Allah có phải là một vị thần riêng của người Hồi giáo hay không.

Câu trả lời ngắn gọn là: Hồi giáo hay Islam là một tôn giáo độc thần, và người Hồi giáo chỉ thờ phượng một Thiên Chúa duy nhất mà trong tiếng Ả Rập gọi là Allah. Họ không thờ Muhammad. Muhammad được người Hồi giáo nhìn nhận là một vị ngôn sứ và là sứ giả cuối cùng của Thiên Chúa.

Hồi giáo có nhiều điểm khiến người Công giáo cảm thấy quen thuộc như niềm tin vào một Thiên Chúa tạo dựng, Abraham, các ngôn sứ, Đức Maria, Đức Giêsu, thiên thần, ngày phán xét, cầu nguyện, ăn chay và làm việc bác ái. Tuy nhiên, giữa hai tôn giáo cũng tồn tại những khác biệt thần học rất căn bản, đặc biệt về Thiên Chúa Ba Ngôi, thần tính của Đức Giêsu Kitô và mặc khải.

Hồi giáo là gì?

Hồi giáo là tên gọi phổ biến tại Việt Nam của tôn giáo Islam. Từ Islam trong tiếng Ả Rập có liên hệ với ý nghĩa quy phục hoặc phó thác cho ý muốn của Thiên Chúa. Người theo Islam được gọi là Muslim, tức người quy phục Thiên Chúa.

Hồi giáo xuất hiện tại bán đảo Ả Rập vào đầu thế kỷ VII và gắn liền với Muhammad. Theo niềm tin Hồi giáo, Muhammad nhận được mặc khải của Thiên Chúa qua thiên thần Gabriel – trong tiếng Ả Rập là Jibril – và những mặc khải này trở thành nền tảng của Kinh Qur’an.

Từ bán đảo Ả Rập, Hồi giáo nhanh chóng phát triển sang Trung Đông, Bắc Phi, Trung Á, Nam Á và Đông Nam Á. Ngày nay, cộng đồng Hồi giáo hiện diện tại hầu hết các khu vực trên thế giới và có sự đa dạng rất lớn về dân tộc, ngôn ngữ và văn hóa.

Vì vậy, không nên đồng nhất Hồi giáo với người Ả Rập. Người Ả Rập có thể theo Hồi giáo, Kitô giáo hoặc các tôn giáo khác; ngược lại, phần lớn người Hồi giáo trên thế giới không phải người Ả Rập. Những quốc gia có cộng đồng Hồi giáo rất lớn còn nằm ở Nam Á và Đông Nam Á.

Người Hồi giáo thờ ai?

Người Hồi giáo thờ phượng Allah, tức Thiên Chúa duy nhất theo đức tin Islam. Đây là điểm quan trọng nhất khi tìm hiểu về Hồi giáo.

Trong tiếng Ả Rập, từ Allah được dùng để chỉ Thiên Chúa. Đây không đơn thuần là tên của một “vị thần Ả Rập” như đôi khi người ta hiểu nhầm. Các Kitô hữu nói tiếng Ả Rập cũng sử dụng từ Allah khi nói về Thiên Chúa.

Điều đó không có nghĩa Công giáo và Hồi giáo có cùng một hệ thống thần học về Thiên Chúa. Hồi giáo nhấn mạnh tuyệt đối sự duy nhất của Thiên Chúa, thường được diễn tả bằng khái niệm Tawhid. Hồi giáo không chấp nhận Thiên Chúa Ba Ngôi và cũng không nhìn nhận Đức Giêsu là Thiên Chúa nhập thể.

Trong khi đó, Kitô giáo tuyên xưng chỉ có một Thiên Chúa duy nhất nhưng có Ba Ngôi: Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Đây không phải ba vị thần mà là một Thiên Chúa duy nhất trong ba Ngôi vị. Có thể tìm hiểu sâu hơn tại bài Thiên Chúa Ba Ngôi là gì?.

Allah có phải Muhammad không?

Không. Allah và Muhammad hoàn toàn không phải một.

Theo Hồi giáo, Allah là Thiên Chúa, Đấng tạo dựng và là Đấng duy nhất đáng được thờ phượng. Muhammad là một con người, được người Hồi giáo xem là ngôn sứ và sứ giả của Thiên Chúa.

Vì vậy, nói rằng “người Hồi giáo thờ Muhammad” là không chính xác. Việc tôn kính Muhammad trong đời sống Hồi giáo không đồng nghĩa với việc coi ông là Thiên Chúa.

Muhammad là ai trong Hồi giáo?

Muhammad là nhân vật trung tâm trong lịch sử hình thành Hồi giáo. Người Hồi giáo tin rằng ông thuộc dòng các ngôn sứ mà Thiên Chúa đã sai đến với nhân loại.

Trong cách nhìn của Hồi giáo, truyền thống ngôn sứ không bắt đầu với Muhammad. Qur’an nhắc đến nhiều nhân vật cũng quen thuộc với Do Thái giáo và Kitô giáo như Adam, Noah, Abraham, Moses và Jesus.

Muhammad được Hồi giáo nhìn nhận là ngôn sứ cuối cùng, người nhận mặc khải hoàn tất được truyền lại trong Qur’an. Tuy nhiên, đây chính là một trong những điểm khác biệt nền tảng với Kitô giáo.

Đối với Kitô hữu, mặc khải đạt đến sự viên mãn nơi chính Đức Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa nhập thể. Vì thế, Kitô giáo không nhìn nhận Muhammad với địa vị ngôn sứ theo nghĩa mà Hồi giáo tuyên xưng.

Kinh Qur’an là gì?

Qur’an, đôi khi được viết là Koran hoặc Cô-ran trong tiếng Việt, là thánh thư trung tâm của Hồi giáo.

Theo đức tin Hồi giáo, Qur’an chứa mặc khải của Thiên Chúa được truyền cho Muhammad. Văn bản Qur’an bằng tiếng Ả Rập có vị trí đặc biệt trong đời sống tôn giáo của người Muslim và được sử dụng trong cầu nguyện, học tập cũng như đời sống đạo đức.

Bên cạnh Qur’an còn có Hadith, tức những truyền thuật về lời nói, hành động hoặc sự chấp thuận được gán cho Muhammad. Qur’an và truyền thống liên quan đến Muhammad có vai trò quan trọng đối với thần học, đạo đức và luật học Hồi giáo.

Người Hồi giáo tin vào những gì?

Các truyền thống Hồi giáo có những cách diễn đạt thần học khác nhau, nhưng một số tín điều căn bản thường được nhắc đến gồm:

1. Tin vào một Thiên Chúa duy nhất: chỉ Allah là Đấng đáng được thờ phượng.
2. Tin vào các thiên thần: những thụ tạo thiêng liêng phục vụ Thiên Chúa.
3. Tin vào mặc khải và các sách thánh: trong đó Qur’an giữ vị trí trung tâm và cuối cùng trong quan niệm Hồi giáo.
4. Tin vào các ngôn sứ: từ những nhân vật như Abraham, Moses và Jesus cho đến Muhammad.
5. Tin vào ngày phán xét: con người phải chịu trách nhiệm về đời sống của mình trước Thiên Chúa.
6. Tin vào quyền năng và sự quan phòng của Thiên Chúa: thường được diễn đạt trong giáo lý về tiền định hoặc thiên định, dù cách giải thích có khác nhau giữa các trường phái.

Những niềm tin này cho thấy Hồi giáo có nhiều khái niệm nghe khá quen thuộc với người Kitô hữu, nhưng nội dung thần học đằng sau chúng không phải lúc nào cũng giống nhau.

Năm Trụ Cột của Hồi giáo là gì?

Đời sống tôn giáo của người Muslim, đặc biệt trong truyền thống Sunni, thường được tóm tắt qua Năm Trụ Cột của Hồi giáo.

1. Shahada – Tuyên xưng đức tin

Shahada xác nhận rằng chỉ có một Thiên Chúa duy nhất và Muhammad là sứ giả của Ngài. Đây là lời tuyên xưng cơ bản của đức tin Hồi giáo.

2. Salah – Cầu nguyện

Người Muslim thực hành các giờ cầu nguyện nghi thức hằng ngày, truyền thống Sunni phổ biến thực hiện năm lần mỗi ngày. Khi cầu nguyện, họ hướng về Kaaba tại Mecca.

3. Zakat – Bố thí

Zakat là nghĩa vụ dành một phần tài sản để giúp người nghèo và những người cần trợ giúp. Vì thế, hoạt động bác ái không chỉ được coi là một lựa chọn đạo đức mà còn là thành phần quan trọng của việc thực hành tôn giáo.

4. Sawm – Ăn chay trong tháng Ramadan

Trong tháng Ramadan, người Muslim trưởng thành và đủ điều kiện sức khỏe thường kiêng ăn, uống và một số hoạt động khác từ lúc bình minh đến khi mặt trời lặn.

Việc ăn chay không đơn thuần nhằm chịu đói mà còn gắn với cầu nguyện, tự chủ, hoán cải đời sống và quan tâm đến người nghèo.

5. Hajj – Hành hương Mecca

Người Muslim có đủ điều kiện về sức khỏe và tài chính được mong đợi thực hiện cuộc hành hương Hajj đến Mecca ít nhất một lần trong đời.

Kaaba nằm tại Đại Thánh đường ở Mecca là trung tâm định hướng cầu nguyện của người Hồi giáo trên thế giới. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng người Hồi giáo không thờ Kaaba. Kaaba đóng vai trò điểm quy hướng chung trong nghi thức thờ phượng Thiên Chúa.

Sunni và Shia là gì?

Sunni và Shia là hai truyền thống lớn nhất trong Hồi giáo.

Nguồn gốc lịch sử của sự phân chia này liên quan đến vấn đề ai có quyền lãnh đạo cộng đồng Muslim sau khi Muhammad qua đời năm 632.

Theo thời gian, sự khác biệt không chỉ còn là vấn đề kế vị chính trị mà phát triển thành những truyền thống riêng về thần học, luật học, thẩm quyền tôn giáo và thực hành.

Tuy vậy, cả Sunni và Shia đều chia sẻ nhiều nền tảng cốt lõi của Hồi giáo như niềm tin vào một Thiên Chúa duy nhất, Muhammad và Qur’an.

Do đó, không nên xem Sunni và Shia như hai tôn giáo hoàn toàn riêng biệt. Chính xác hơn, đây là hai truyền thống lớn nằm trong thế giới Hồi giáo với những khác biệt lịch sử và thần học đáng kể.

Nhà thờ Hồi giáo, Ramadan và Halal nghĩa là gì?

Thánh đường Hồi giáo – Mosque/Masjid

Nơi cộng đồng Muslim tập trung cầu nguyện thường được gọi là mosque trong tiếng Anh hoặc masjid trong tiếng Ả Rập. Trong tiếng Việt thường dùng các cách gọi như thánh đường Hồi giáo hoặc nhà thờ Hồi giáo.

Không gian cầu nguyện Hồi giáo thường không đặt tượng Thiên Chúa hay tượng Muhammad làm đối tượng thờ phượng.

Ramadan

Ramadan là một tháng đặc biệt trong lịch Hồi giáo. Đây là thời kỳ gắn với việc ăn chay ban ngày, cầu nguyện, đọc Qur’an, làm việc thiện và củng cố đời sống tâm linh.

Halal

Halal có nghĩa rộng là những gì được phép theo luật Hồi giáo. Trong đời sống hiện đại, từ này thường được biết đến nhất qua thực phẩm Halal.

Đối lập với halal là haram, nghĩa là bị cấm. Tuy nhiên, luật Hồi giáo rất rộng và phức tạp, vì vậy không nên hiểu halal chỉ đơn giản là một phương pháp giết mổ động vật.

Hồi giáo và Công giáo giống nhau ở điểm nào?

Hồi giáo không phải một nhánh của Kitô giáo. Tuy nhiên, giữa Hồi giáo và Kitô giáo tồn tại một số điểm tương đồng do cả hai đều thuộc nhóm truyền thống tôn giáo thường được gọi là các tôn giáo Abraham.

Cả hai cùng nói đến một Thiên Chúa tạo dựng, Abraham, Moses, các thiên thần, phán xét sau khi chết và đời sống đạo đức. Hồi giáo cũng dành một vị trí đặc biệt cho Đức Giêsu và Đức Maria.

Để hiểu rõ Kitô giáo nói chung và Công giáo nói riêng, có thể xem thêm bài sự khác nhau giữa Thiên Chúa giáo và Công giáo.

Hồi giáo và Công giáo khác nhau như thế nào?

Nội dung	Hồi giáo	Công giáo
Thiên Chúa	Một Thiên Chúa duy nhất; bác bỏ Ba Ngôi.	Một Thiên Chúa duy nhất trong Ba Ngôi: Cha, Con và Thánh Thần.
Đức Giêsu	Được tôn kính như một ngôn sứ và Đấng Messiah, nhưng không phải Thiên Chúa.	Là Con Thiên Chúa, Thiên Chúa thật và người thật, Ngôi Lời nhập thể.
Đức Maria	Được kính trọng đặc biệt và được Qur’an nhắc đến.	Là Mẹ Đức Giêsu và được tuyên xưng là Mẹ Thiên Chúa vì Đức Giêsu là Thiên Chúa nhập thể.
Muhammad	Được nhìn nhận là sứ giả và ngôn sứ cuối cùng.	Không được nhìn nhận là ngôn sứ theo nghĩa giáo lý Hồi giáo.
Thánh thư	Qur’an giữ vị trí trung tâm.	Kinh Thánh gồm Cựu Ước và Tân Ước.
Mặc khải	Muhammad nhận mặc khải cuối cùng được lưu truyền trong Qur’an theo niềm tin Hồi giáo.	Mặc khải đạt tới sự viên mãn nơi Đức Giêsu Kitô.

Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở câu hỏi Đức Giêsu thực sự là ai. Với Hồi giáo, Đức Giêsu – Isa trong tiếng Ả Rập – là một ngôn sứ lớn nhưng không phải Thiên Chúa. Với Kitô giáo, nếu Đức Giêsu không phải Thiên Chúa nhập thể thì nền tảng của đức tin Kitô giáo thay đổi hoàn toàn.

Đức tin đó được trình bày cô đọng trong Kinh Tin Kính Nicêa – Constantinôpôli, trong đó Kitô hữu tuyên xưng Đức Giêsu Kitô là Thiên Chúa thật bởi Thiên Chúa thật và đồng bản thể với Chúa Cha.

Giáo hội Công giáo nhìn nhận người Hồi giáo như thế nào?

Lập trường chính thức của Công giáo đối với Hồi giáo cần được hiểu cân bằng giữa hai yếu tố: tôn trọng những điểm chung nhưng không xóa bỏ những khác biệt về đức tin.

Tuyên ngôn Nostra Aetate của Công đồng Vaticanô II nói đến người Muslim với sự trân trọng, nhìn nhận họ thờ phượng Thiên Chúa duy nhất, Đấng tạo dựng trời đất, đồng thời nhắc đến sự kính trọng của họ đối với Abraham, Đức Giêsu và Đức Maria cũng như việc cầu nguyện, bố thí và ăn chay.

Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 841, cũng đề cập mối liên hệ giữa Hội Thánh và người Hồi giáo trong bối cảnh những người nhìn nhận Đấng Tạo Hóa và tuyên xưng đức tin của Abraham.

Tuy nhiên, Công giáo không vì thế cho rằng mọi tôn giáo đều giống nhau. Công giáo vẫn tuyên xưng Đức Giêsu Kitô là Con Thiên Chúa, là Đường, Sự Thật và Sự Sống, đồng thời giữ nguyên đức tin vào Thiên Chúa Ba Ngôi.

Do đó, thái độ phù hợp của người Công giáo không phải là bài xích người Muslim cũng không phải xóa nhòa khác biệt giáo lý, mà là hiểu đúng, tôn trọng con người, đối thoại chân thành và trung thành với đức tin của mình.

Có phải Kitô giáo và Hồi giáo luôn là kẻ thù?

Không thể mô tả hơn một nghìn năm quan hệ giữa hai cộng đồng chỉ bằng hai chữ “kẻ thù”. Lịch sử thực sự có các cuộc chiến, xung đột chính trị, tranh chấp lãnh thổ và những thời kỳ bách hại. Nhưng cũng có nhiều giai đoạn thương mại, trao đổi tri thức, chung sống và đối thoại.

Một sai lầm phổ biến là lấy một cuộc chiến có yếu tố tôn giáo rồi quy toàn bộ trách nhiệm cho giáo lý của hàng tỷ tín hữu thuộc nhiều thời đại và quốc gia khác nhau.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về mặt lịch sử, có thể xem bài quan hệ lịch sử giữa Cơ Đốc giáo và Hồi giáo. Khi đọc các cuộc xung đột trong lịch sử, cần phân biệt rõ yếu tố tôn giáo với quyền lực chính trị, lãnh thổ và địa chính trị.

Hồi giáo tại Việt Nam

Hồi giáo đã hiện diện tại Việt Nam trong nhiều thế kỷ và có mối liên hệ đặc biệt với cộng đồng người Chăm.

Trong các tài liệu quản lý tôn giáo tại Việt Nam thường gặp hai khái niệm Chăm Islam và Chăm Bàni. Trong đó, cộng đồng Chăm Islam có thực hành gần với Hồi giáo phổ biến trong thế giới Muslim, còn truyền thống Bàni đã trải qua quá trình bản địa hóa mạnh và có nhiều đặc điểm riêng của văn hóa Chăm.

Một tài liệu tổng quan do Ban Tôn giáo Chính phủ công bố năm 2023 ghi nhận hơn 80.000 tín đồ nếu tính cả Islam và Bàni theo cách phân loại của cơ quan quản lý tại thời điểm đó, cùng hàng chục cơ sở thờ tự. Con số này là số liệu của tài liệu công bố trước năm 2026, không nên hiểu là số liệu thống kê thời gian thực hiện nay.

Điều đáng chú ý là cộng đồng Muslim Việt Nam không phải một hiện tượng tôn giáo mới du nhập gần đây mà đã gắn với lịch sử, văn hóa và đời sống của một bộ phận người Chăm từ nhiều thế kỷ.

Những hiểu lầm thường gặp về Hồi giáo

Người Hồi giáo có thờ Muhammad không?

Không. Muhammad là ngôn sứ và sứ giả theo đức tin Hồi giáo, không phải Thiên Chúa và không phải đối tượng được thờ phượng như Allah.

Người Hồi giáo có thờ Kaaba không?

Không. Kaaba là điểm định hướng cho việc cầu nguyện và là trung tâm của nghi thức hành hương tại Mecca. Việc hướng về Kaaba không có nghĩa Kaaba được xem là Thiên Chúa.

Allah có phải một vị thần khác với Thiên Chúa không?

Không nên hiểu như vậy. Allah là từ tiếng Ả Rập chỉ Thiên Chúa và cũng được các Kitô hữu nói tiếng Ả Rập sử dụng. Tuy nhiên, Công giáo và Hồi giáo có những khác biệt rất lớn về cách hiểu bản tính và mặc khải của Thiên Chúa.

Hồi giáo có tin vào Chúa Giêsu không?

Có, nhưng cách hiểu khác Kitô giáo. Hồi giáo nhìn nhận Jesus – Isa – là một ngôn sứ quan trọng và Messiah, nhưng không công nhận Người là Thiên Chúa nhập thể hay Ngôi Hai trong Thiên Chúa Ba Ngôi.

Hồi giáo có kính Đức Maria không?

Có. Maryam – Đức Maria – được nhắc đến với sự kính trọng đặc biệt trong Qur’an. Tuy nhiên, giáo lý Hồi giáo về Đức Maria không hoàn toàn giống tín lý và lòng sùng kính Đức Maria trong Công giáo.

Người Ả Rập có phải đều theo Hồi giáo không?

Không. Có các cộng đồng Kitô hữu Ả Rập lâu đời và người Ả Rập thuộc nhiều truyền thống tôn giáo khác nhau. Đồng thời, phần lớn người Muslim trên thế giới cũng không phải người Ả Rập.

Có phải người Hồi giáo đều là người cực đoan?

Không. Việc đồng nhất toàn bộ một cộng đồng tôn giáo rất lớn với các tổ chức cực đoan là một sự khái quát sai. Tư tưởng cực đoan, bạo lực chính trị và khủng bố cần được đánh giá dựa trên từng tổ chức, hệ tư tưởng và hoàn cảnh cụ thể, không thể mặc nhiên gán cho mọi tín hữu Hồi giáo.

Vậy cuối cùng, Hồi giáo là gì và người Hồi giáo thờ ai?

Hồi giáo hay Islam là một tôn giáo độc thần xuất hiện tại bán đảo Ả Rập vào đầu thế kỷ VII. Người Hồi giáo chỉ thờ phượng một Thiên Chúa duy nhất, gọi là Allah trong tiếng Ả Rập, và họ không thờ Muhammad.

Muhammad được Hồi giáo xem là ngôn sứ cuối cùng; Qur’an là thánh thư trung tâm; còn cầu nguyện, bố thí, ăn chay Ramadan và hành hương Mecca là những thực hành đặc trưng của đời sống Muslim.

Đối với người Công giáo, điều quan trọng là phân biệt giữa những điểm có thể đối thoại và những khác biệt thần học không thể xóa nhòa. Hai bên cùng tuyên xưng một Đấng Tạo Hóa duy nhất, nhưng khác nhau căn bản về Thiên Chúa Ba Ngôi, Đức Giêsu Kitô, mặc khải và vị trí của Muhammad.

Hiểu đúng những khác biệt này giúp người Công giáo vừa trung thành với đức tin của mình, vừa tránh những định kiến không chính xác về người Hồi giáo – đúng với tinh thần đối thoại và tôn trọng mà Giáo hội Công giáo đã nhiều lần khuyến khích.

Nguồn tham khảo

• Tòa Thánh Vatican – Tuyên ngôn Nostra Aetate, số 3 về quan hệ của Giáo hội với người Hồi giáo.
• Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 841.
• Pew Research Center – The World’s Muslims: Unity and Diversity, các phần về đức tin và Năm Trụ Cột của Hồi giáo.
• Ban Tôn giáo Chính phủ – tài liệu tổng quan về tôn giáo và chính sách tôn giáo tại Việt Nam.